АҚШ-та тарифтік кірістер тарихи рекордқа жетті. Елдің Кеден және шекара қызметі (Customs and Border Protection) өткен аптада 2025 жылғы 20 қаңтардан 15 желтоқсанға дейін $200 млрд түсім жинағанын мәлімдеді. Бұл«Дональд Трамп әкімшілігінің енгізген 40-тан астам атқарушы жарлықтарының арқасында» жүзеге асқанын атап өтті.
Дегенмен, бұл сандар АҚШ мемлекеттік қаржысы жағдайында айтарлықтай әсерлі көрінбейді. $200 млрд жалпы кедендік баж федералдық бюджет тапшылығының $1,7 трлн-нан астамының шамамен оннан бір бөлігін ғана құрайды.
Яғни, тапшылық тарифтік кірістен тоғыз есе көп. Тек таза пайыздық төлемдер шамамен $970 млрд – кедендік баждан бес есе көп, ал денсаулық сақтау шығындары (шамамен $917 млрд) да тариф кірістерінен әлдеқайда артық.
Тарифтер АҚШ сауда тапшылығын азайта алмайды, және Fire-Ready-Aim стратегиясы керісінше әсер етуі мүмкін.
Экономикалық жалпы көрініс
«Тарифтік өсім саясаттағы айтарлықтай өзгерісті көрсетсе де, АҚШ-тың қаржылық қиындықтары ауқымына қарағанда елеусіз», – деп тұжырымдайды Ktrade Securities соңғы зерттеуінде.
Ұйымның айтуынша, тарифтердің әсері әлі бастапқы кезеңде. жаһандық экономика Трамптың тарифтеріне бейімделуде, бұл процесс бірнеше айға созылуы мүмкін, өйткені экспортшылар, импортшылар және тұтынушылар айына шамамен 30 миллиард долларлық тарифтік ауыртпалықты кім көтеретіні жөнінде келіссөз жүргізуде. Peterson халықаралық экономикалық институтының бағалауы бойынша, келесі жылы инфляция тарифтер енгізілмеген жағдайға қарағанда 1 пайыздық тармаққа жоғары болады.
Негізгі әсерлер
Ең айқын және әртүрлі әсерлер азық-түлік және энергетикалық секторларға тиген, барлық ішкі санаттар бойынша баға тұрақты түрде өсіп отыр.
Tax Foundation зерттеулері бойынша, 2025 жылы АҚШ-тағы әр отбасының орташа салықтық жүктемесі 1,100 доллар, ал 2026 жылы 1,400 доллар болады. Бұл АҚШ GDP-сына шаққандағы ең ірі салық өсімі (0,47%) 1993 жылдан бері болып отыр.
«Тарихи деректер мен соңғы зерттеулер көрсеткендей, тарифтер — бұл бағаны өсіретін және бизнес пен тұтынушылар үшін тауар мен қызметтердің қолжетімділігін азайтатын салықтар. Нәтижесінде табыс төмендейді, жұмыс орындары азаяды және экономикалық өнім төмендейді», – деп жазады Foundation, АҚШ халықаралық сауда комиссиясының (USITC) соңғы есебін сілтей отырып. Яғни, АҚШ фирмалары мен соңғы тұтынушылар тарифтің барлық ауыртпалығын көтерді.
Тарифтің тұрмыстық қысымды жұмсарту мақсатында, Трамп әкімшілігі көптеген азық-түлік тауарларына (кофе, шай, банан, апельсин, қызанақ, сиыр еті, дәмдеуіштер) импорттық баж салығын алып тастады. Бұл 2012 жылдан бері тарифтерден түскен кірістің бірінші төмендеуіне әкеп соқты. Статистикаға сәйкес, 2025 жылы сиыр етінің бағасы бір жылда 11,5% өскен, ал кофе бағасы 41,3% қымбаттаған.
Тағы бір қауіп — АҚШ экономикасының бай тұтынушыларға тәуелділігінің артуы. Ең бай 10% халық елдегі барлық тұтыну шығынының шамамен жартысын құрайды, үш онжылдық бұрын бұл көрсеткіш 36% болған. Орта және төмен табысты америкалықтардың шығыны инфляция деңгейіне сай болса да, қалған халық үшін қаржылық қысым өсіп келеді. Несие карталары бойынша қарыз 2025 жылғы үшінші тоқсанда $1,23 трлн-ға жетіп, өткен жылмен салыстырғанда 6% өсті.
Экономиканы бірнеше ірі технологиялық және қаржылық компаниялар (Apple, Microsoft, Meta, JPMorgan, Goldman Sachs) ұстап тұр. Ал S&P 500 индексы тоқырауда, тек технология мен қаржы саласы өсім көрсеткен.
Өндірушілер тарифтерден қашу үшін жеткізу тізбектерін қайта орналастыруға тырысуда, әсіресе ойыншық, жиһаз, жарық, киім саласында. Бұл қымбатқа түседі және шағын мен орта өндірушілерге ауыртпалық түсіреді, себебі олардың қарыздары жоғары, пайда маржалары тар.
Тәуекелді актив
Халықаралық инвесторлар бір-бірімен портфельді қайта теңестіруде. Бұл қазіргі заман тарихындағы ең тұрақты әрекеттердің бірі. 2025 жылы орталық банктер алтын қорын АҚШ қазынашылық облигацияларынан көп ұстаған алғашқы жыл ретінде тарихи маңызды болып отыр, бұл доллар гегемониясына күмәнді көрсетеді.
«Шынайы пайыздық мөлшерлемелер мен макроэкономикалық факторлар алтын бағасының ұзақ мерзімді қозғалтқыштары болып саналады. Инвесторлар АҚШ қаржы перспективасына назар аударып, кеңейіп келе жатқан тапшылықты алтын үшін қолайлы деп бағалауда», – деп жазылған есепте.
Биткоиннің танымалдылығы да доллар үстемдігінен аулақ болуға бағытталған. Федералдық резервтің пайыздық мөлшерлемелерді төмендетуі инфляциядан қорғау үшін биткоинді қолдануға итермеледі.
АҚШ доллары 2025 жылы айтарлықтай әлсіреді, доллар индексі жыл басында айтарлықтай төмендеді. Бұл қаржылық саясаттың болжамсыздығына, соның ішінде тарифтер мен салық реформасы дау-дамайларына байланысты, Федералдық резервтің тәуелсіздігіне күмән тудырып, доллардың қауіпсіз актив ретіндегі сенімділігін төмендетті.
Болашаққа болжам
Орта және ұзақ мерзімді салдарлары әлдеқайда алаңдатарлық. Тарифтер салдарынан бәсеке төмендейді, инновация тежеледі, бұл жалпы өнімділіктің төмендеуіне әкеп соғады. Бұл құрылымдық зиян экономиканың ұзақ мерзімді өсу әлеуетін баяулатуы мүмкін, әсерлері тариф кезеңінен кейін бірнеше жыл бойы сақталуы мүмкін.